موسیقی پاپ ایران

موسیقی پاپ همان‌طور که از نام آن پیداست، موسیقی مردمی است. موسیقی پاپ به‌طورمعمول، رایج‌ترین سبک موسیقی در جوامع مختلف است. شاید مهم‌ترین دلیل این محبوبیت، آن است که موسیقی پاپ، بازتاب علایق، آرزوها و امیدهای عموم مردم است. مردمی که بخش مهم و عمده جمعیت یک کشور را تشکیل می‌دهند و قشرهای مختلف را شامل می‌شود. در ادامه، در بلاگ فرانوت به بررسی موسیقی پاپ و تاریخ آن در ایران خواهیم پرداخت.

آشنایی با موسیقی پاپ

تعریف موسیقی پاپ، منعطف و گسترده است؛ چرا که موسیقی‌ای که با عنوان موسیقی پاپ شناخته می­شود، مدام در حال تغییر است. با اینکه ریشه‌های موسیقی پاپ را به موسیقی عوامانه نسبت می‌دهند، اما باید گفت که این ارتباط دادن، اشتباهی فاحش است. هرچند می‌توان عناصر اجتماعی قدرتمندی را در موسیقی پاپ جستجو کرد که آینه‌ای از روح اجتماعی زمانه است، ولی در دائره‌المعارف موسیقی، تعریف متفاوتی از موسیقی عوامانه شده است: موسیقی عوامانه نوعی موسیقی است که پس از انقلاب صنعتی در قرن 19 ظاهر شد و با ذائقه قشر متوسط در آن زمان هماهنگ بود.

موسیقی عوامانه، طیف گسترده‌ای از موسیقی‌ها مانند وودویل و هوی‌متال را شامل می‌شود، در حالی ‌که موسیقی پاپ را به طور خلاصه، موسیقی‌ای می‌دانند که خارج از خط تحول انقلاب معروف به «راک اند رول» توسعه یافته و به عنوان راهی متمایز تا به امروز شناخته شده است. با این توصیف نمی‌توان موسیقی عوامانه را با موسیقی پاپ متناظر دانست. درست­تر آن است که بگوییم موسیقی پاپ با توجه به ساختار آن، موسیقی مناسبی برای بیان عواطف و افکار طیف گسترده‌ای از مردم است.

یکی از عناصر ثابت موسیقی پاپ از دهه 50 میلادی، ترانه پاپ است. مهم‌ترین بخش موسیقی پاپ، ترانه است که معمولاً شامل اشعار تکرار شونده است. بیشتر ترانه‌ها بین دو و نیم تا پنج و نیم دقیقه طول دارند. ترانه به معنای شعر و آهنگی است که خواننده، آن را بر اساس قواعد موسیقایی اجرا کند.

موسیقی پاپ بر خلاف موسیقی‌های دیگر مثل موسیقی کلاسیک نمی‌تواند بدون تکرار ادامه پیدا کند. در تکرارهای پاپ آنچه تغییر می‌کند، ترانه است. معمولاً در موسیقی پاپ مانند موسیقی کلاسیک از تغییر گام استفاده نمی‌شود؛ همچنین بر خلاف بسیاری از سبک‌ها، ریتم در موسیقی پاپ، ارزش و اهمیت زیادی دارد. درهرصورت هیچ‌کس نمی‌تواند تأثیر، اهمیت و نفوذ موسیقی پاپ را در فرهنگ عمومی دست ‌کم بگیرد. در ادامه به بررسی موسیقی پاپ در ایران خواهیم پرداخت.

 

موسیقی پاپ در ایران پس از انقلاب

کلمه «پاپ» از کلمه پاپیولار به معنای مردمی استنباط می‌شود. ریشه این لغت به کنسرت‌هایی بازمی‌گردد که در لندن بین سال‌های 1858 تا 1898 برگزار می‌شد. همان‌طور که در بالا اشاره شد از دهه 50 میلادی به بعد موسیقی پاپ به عنوان جریانی متمایز در موسیقی مطرح شد و جایگاه خود را در صنعت موسیقی به خوبی باز کرد.

پاپ کلمه‌ای است که به صورت مشخص به عناصری در اجرا اشاره دارد. پاپ در مقابل رسمی بودن سبک‌هایی مانند کلاسیک قرار می‌گیرد. فروش بالا یکی از خصوصیات موسیقی پاپ است. ساختار غیر پیچیده موسیقی پاپ، این سبک موسیقی را برای بخش‌های زیادی از مردم جذاب می‌کند و گاهی باید از موسیقی پاپ با عنوان صنعت موسیقی پاپ یاد کرد. این موسیقی، نماد مردمانی است که از آداب دست ‌و پا گیر طبقه اشراف یا مصرف نمایشی بورژوازی گریزان هستند.

بستر موسیقی پاپ در ایران با اصلاحات فرهنگی و دینی اجباری رضاشاه پهلوی در دوره پهلوی اول فراهم شد. تلاش رضاشاه برای ترویج سبک زندگی غربی، منجر به ورود مظاهر این سبک زندگی، از جمله هنر در دوران پهلوی دوم شد. پس از انقلاب اسلامی در سال 57 شمسی، هنر پاپ، از جمله موسیقی پاپ به عنوان یکی از مظاهر فرهنگ غربی از سوی نظام اسلامی محکوم و رد شد. ماهیت ایدئولوژیک و مکتبی انقلاب ایران، بازیگوشی و نیز بی‌اعتنایی موسیقی پاپ به مضامین پیچیده و عمیق را تحمل نمی‌کرد.

در دوران جنگ 8 ساله ایران و عراق و همچنین دوران هشت‌ ساله ریاست جمهوری آیت‌الله هاشمی رفسنجانی، موسیقی پاپ به طور کامل از صحنه موسیقی ایران حذف شده بود و تنها موسیقی سنتی و انقلابی امکان عرضه عمومی داشت. با شروع دوران اصلاحات، موسیقی پاپ به عنوان نمادی از مطالبات پنهان شده جامعه ایرانی و به عنوان پرچمی برای تحولات فرهنگی جدید مطرح شد.

پیش از آنکه خود موسیقی پاپ در ایران به عنوان یک سبک متمایز حائز اهمیت باشد، نقش آن به خاطر ساختار متفاوت، زمینی و لذت جویانه­اش، مورد توجه مردم است. موسیقی پاپ در ایران پس از انقلاب، نمادی برای تأیید لذات زمینی، عشق‌های این دنیایی و تجربه‌های روزمره، فارغ از مفاهیم والاست؛ البته این بدان معنا نیست که موسیقی پاپ، توانایی بیان مفاهیم والا را ندارد، بلکه در تقابل با موسیقی سنتی و کلاسیک، این مفهوم کم­رنگ می‌شود.

موسیقی پاپ در سال‌های اصلاحات با ظهور خوانندگانی مانند اعتمادی، افشار، عصار، عقیلی و عیوضی به مضامینی عمومی و تا حدودی مذهبی- عرفی روی آورد. در ادامه و در سال‌های بعد اشکال ترانه‌های پاپ صریح‌تر شد و بدون کنایه و ایهام، خواسته‌های زمینی و احساسی خود را بیان کرد. خطر ابتذال و بی‌قیدی، همواره موسیقی پاپ را تهدید می‌کند. این امر را می‌توان در ترانه‌های گروهی از خواننده‌های اخیر مشاهده کرد که به طور کامل در ورطه بی‌قیدی اجتماعی وارد شده است.

جامعه‌شناسی موسیقی پاپ، قبل و پس از انقلاب

موسیقی پاپ در ایران پیش و پس از انقلاب را باید نماد دو دسته از مطالبات ارزیابی کرد. پیش از انقلاب و با کودتای 28 مرداد علیه دولت دکتر مصدق، شکلی از غم، خشم و اعتراض در لایه‌های زیرین اجتماعی ایران شکل گرفت. افرادی مانند فرهاد و فریدون فروغی از محبوبیت موسیقی پاپ در میان نسل جدید برای بیان اعتراض به استبداد رژیم پهلوی استفاده کردند؛ با وجود این، امثال فرهاد در موسیقی پاپ ایران در اقلیت بودند و این موسیقی به طور عمده، مختص بیان امیال روزمره، زمینی و دم ‌دستی بود. موسیقی پاپ را به عنوان بخشی از مجالس رقص خصوصی یا در کاباره‌ها نیز استفاده می‌کردند. همین امر باعث شد که حساسیت‌ها نسبت به این موسیقی تا سال‌ها پس از انقلاب ادامه داشته باشد.

جامعه‌شناسی موسیقی پاپ در ایران، جامعه‌شناسی دو جریان متفاوت است که در برابر جریان اصلی دوره خود شکل گرفته است. فارغ از جریان ثابتی که نماینده تعلقات عمومی مانند عشق، محبت و تجربه‌های روزمره بود، باید گفت که پیش از انقلاب، موسیقی پاپ در شکل اجتماعی خود به جریان‌های چپ سیاسی نزدیک بود و با توجه به حضور اندیشه‌های مارکسیستی، ترانه‌های پاپ اجتماعی، به طور مشخص، معطوف به ظلم و ستم اقتصادی و فاصله طبقاتی بود.

پس از انقلاب سال 57 که ماهیتی ضد امپریالیستی داشت، بسیاری از مطالبات عمومی در مورد طبقه اقتصادی و فقر تغییر ماهیت داد و از قوت و قدرت جنبش‌های چپ در ایران کاسته شد. پس از دو دهه حاکمیت نظام اسلامی، مطالبات عمومی در شکل اصلاحات ظاهر شد و موسیقی پاپ به سمت مطالباتی از جنس آزادی‌های اجتماعی و آزادی بیان رفت.

نظام اسلامی در دهه‌های بعدی با باز گذاشتن فضای گفتگو و بیان معقول نظرات در ترانه‌های پاپ عملاً فضای لازم را برای بیان مطالبه‌های عمومی فراهم کرد و این امر را می‌توان در موسیقی پاپ دهه گذاشته ایران مشاهده کرد که مطالبات مختلف به شکل معتدلی در ترانه‌های پاپ مطرح می‌شود؛ با این حال بخشی از موسیقی پاپ ایران طی این سال‌ها مانند قبل از انقلاب به سمت بیان موضوعات بی‌اهمیت با بیانی سخیف گرایش پیدا کرده است که می‌تواند تأثیراتی منفی بر فضای فرهنگی جامعه بگذارد.

امیدواریم از این مقاله بلاگ فرانوت درباره موسیقی پاپ ایران، بهره برده باشید. نظرات خود را در مورد این مقاله با ما در میان بگذارید.

دیدگاه خود را بیان کنید

برای ثبت دیدگاه تکمیل بخش های ستاره دار الزامی میباشد.
نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دیدگاه ها